Nieuws

Het gevaar van mycotoxinen onderschat

"Rundveehouders moeten het gevaar van toxinen onderkennen, dat is de eerste stap", aldus Prof. Johanna Fink-Gremmels - hoogleraar Veterinaire Farmacologie en Toxicologie aan de Universiteit Utrecht. Wij spraken met haar over mycotoxinen en het onderschatte gevaar.

Waarom zijn schimmels ongewenst?
In totaal zijn meer dan 100.000 soorten schimmels op aarde. Als je op een weegschaal aan de ene kant de biomassa van schimmels zou plaatsen en aan de andere kant de biomassa van alle mensen op aarde, dan winnen de schimmels. Niet al deze schimmels zijn ongewenst. Een aantal zijn essentieel voor het transport van nutriƫnten in de bodem. De ongewenste schimmels, zijn vooral diegene die mycotoxinen kunnen vormen.

Wat zijn mycotoxinen?
Mycotoxinen zijn gifstoffen die schadelijk zijn voor mens en dier. Het lastige aan mycotoxinen is het feit dat ze onzichtbaar zijn en niet uit het voer verwijderd kunnen worden. Mycotoxinen tasten orgaanfuncties en het immuunsysteem van koeien aan. Hierdoor worden de koeien gevoeliger voor infecties. Ook de vruchtbaarheid kan worden aangetast, doordat het hormoonevenwicht wordt verstoord.

Op welke type schimmels moeten rundveehouders alert zijn?
Allereerst Fusarium spp, deze schimmel is schadelijk voor planten en ook voor vee, want de schimmel vormt toxinen. In de laatste jaren zien wij een toename van de deze toxinen in vele veevoedergrondstoffen, zowel in Europa als elders in de wereld. De toxinen die elke veehouder moet kennen: DON (deoxynivalenol) en ZEA (zearalenone). Dit zijn de toxinen die koeien krijgen aangeboden via het ruwvoer. Daarnaast produceren Fusariumschimmels een reeks van toxinen (Enniatinen) die een ongewenste antibiotische eigenschappen hebben en de pensflora kunnen aantasten.

“Schimmels groeien tot een temperatuur van -5, dus een Elfstedentocht is niet alleen fantastisch voor de schaatsers”

Via welke andere weg komen koeien in aanraking met schimmels?
Overal op het erf komen schimmels voor, ook op gereedschap, maar vooral in de kuilen. Hierbij gaat het meestal om de Penicillium spp, dit is een opslagschimmel. De schimmel begint wit en slaat daarna blauw uit. Penicillium groeit bij een lage temperatuur, lage pH en heeft maar minimaal zuurstof nodig.

U noemt de Fusarium en Penicillium schimmel, zijn er nog meer schimmels te vinden op het boerenerf?
Ja, de schimmel Aspergillus fumigatus, een bodem en opslagschimmel. Sporen van deze schimmel zitten in het fijnstof in de stallen, daarom is netheid van groot belang. Alles goed schoonhouden en geen voerresten in de bak laten liggen. Deze schimmel kan via de pens in darmen van de koe terecht komen, waar deze veel schade aanricht. Ook deze schimmel vormt toxinen.

Volgens u vormen schimmels een groot gevaar voor de gezondheid van de koe. Is een blootstelling aan mycotoxinen te herkennen?
Koesignalen, daar kun je van alles aan herkennen. De koeien zijn namelijk niet direct ernstig ziek. Signalen als plotseling melkverlies, veel klauwproblemen, verhoogd celgetal of een slechte pensfunctie (onverteerde mest), wijzen op de aanwezigheid van schimmels en toxinen in het voer. Bij deze signalen wordt al snel aan infecties gedacht en wordt antibiotica ingezet. Echter als er toxinen in het spel zijn en hier geen aandacht naar uit gaat, levert een dergelijke behandeling geen blijvend resultaat op.

Hoe kunnen veehouders voorkomen dat toxinen een rol gaan spelen op het bedrijf?
Ten eerste, het risico onderkennen! Schimmels en toxinen zijn niet geheel te vermijden, maar het risico kan beheersbaar gehouden worden. Aandacht voor het inkuilproces, voersnelheid van de kuil en netheid en voer-hygiƫne op een bedrijf, zijn vaak voldoende om het risico te beheersen. Bij verdenking van een probleem, voer (uit de voerbak) laten onderzoeken en dan op basis van de uitslag de bron van de besmetting achterhalen. Ook een toxinebinder kan uitkomst bieden indien het risico voor een toxinebesmetting hoog is.